خيام مانند ديگر دانشمندان وخيرخواهان بشر براي بهبود أحوال مردم تحمل رنج وزحمت مىكرد در سفر بيت اللّه بحكم ففروا إلى الله وسير إلى الحق از خلق اعراض كرد چون ببغداد رسيد دانشمندان بسراغ أو آمدند ولى حكيم رو پنهان كرد وبسوى كعبه مقصود روان شد پس از آنكه به نيشابور بازگشت از مردم دورى گرفت وتنها به عبادت پرداخت قفطى در اخبار العلماء باخبار الحكماء مىنويسد ورجع من حجه إلى بلده يروح إلى محل العبادة ويغدو ويكتم اسراره ولا بد ان تبدوا گاهى با قضاء طبع لطيف پارهء اشعار بترتيب رباعي انشاء نموده ودر بزم انس براي دوستان صميمى خود خوانده دست بدست پراكنده شده نه آنكه خيام بعنوان ديوان جمع وتدوين كرده باشد وبا اين حال بعربي وفارسي أو را شعر بسيار است از آن جمله دو رباعي به فارسي آورده شد گويند بحشر جستجو خواهد بود * وان يار عزيز تندخو خواهد بود از خير محض جز نكوئى نايد * خوش باش كه عاقبت نكو خواهد بود از واقعه‌اى ترا خبر خواهم كرد * وآن را بدو حرف مختصر خواهم كرد با عشق تو در خاك فروخواهم‌شد * با مهر تو سر ز خاك برخواهم كرد اين قطعه عربى را از اخبار الحكماء قفطى بنقل مىآورم إذا رضيت نفسي بميسور بلغة * يحصلها بالكد كفى وساعدى أمنت تصاريف الحوادث كلها * فكن يا زماني موعدي أو مواعدى أليس قضى الأفلاك من دورها بأن * تعيد إلى نحس جميع المساعد فيا نفس صبرا عن مقيلك انما * تخر ذراه بانقضاض القواعد پس از چند قرن كه از مرگ أو مىگذرد هنوز افرادى دست از أو برنداشته برخى أو را تكفير وگروهى تفسيق وكمترين نسبت كه از نظر ضعف اخلاقى به أو